İrandaki 170 kız çoçuğunun ölümünden yapay zeka sorumlu olabilir mi?
Mart 2026'da dünyanın en güçlü ordusu, tarihin en büyük hava operasyonlarından birini başlatırken, bu operasyonu mümkün kılan şey yeni nesil bir füze ya da bilinmez bir teknoloji değildi. Bir yazılımdı.
ABD ve İsrail'in 28 Şubat 2026'da ortaklaşa yürüttüğü Operasyon Epic Fury, ilk 24 saatte 1.000'den fazla hedefi vurdu. Üç hafta içinde bu sayı 5.500 ile 6.000 arasına ulaştı. Bu hızı mümkün kılan sistemin adı Palantir Maven Smart System'dı — Pentagon'un kullandığı, yapay zeka destekli hedefleme platformu. Sistem, 9 ayrı askeri istihbarat veritabanını tek bir arayüzde birleştiriyor; analistlerin saatler harcadığı hedef değerlendirme süreçlerini dakikalara indiriyordu. Ve bu sistemin tam ortasında Anthropic'in geliştirdiği Claude yapay zeka modeli çalışıyordu. Claude, istihbarat belgelerini tarayıp analiz ediyor, olası hedefleri puanlıyor ve analistlere öncelikli listeler sunuyordu. CENTCOM Komutanı Amiral Brad Cooper, Maven'ın operasyonda kullanıldığını kamuoyu önünde doğruladı.
Ama bu noktada hikaye bambaşka bir yere kırılıyor.
Ocak 2026'da Pentagon, Anthropic'e başvurmuştu. Talep netti: Claude'un "tüm yasal amaçlar" için kullanılabilmesi amacıyla genişletilmiş erişim. Anthropic CEO'su Dario Amodei reddetti. Gerekçesi de netti: otonom silah hedeflemesi ve toplu gözetleme, Claude'un kullanım politikasında açıkça yasaklıydı. Amodei bu sınırı daha önce de kamuoyu önünde çizmişti — yapay zeka güvenliği üzerine verdiği röportajlarda, Anthropic'in neden bu alanlarda çalışmayacağını defalarca açıklamıştı.
Cevap bekletilmedi.
1 Mart 2026'da Trump yönetimi Anthropic'i "ulusal güvenlik tedarik zinciri riski" olarak ilan etti. Tüm federal kurumlara net bir emir verildi: 6 ay içinde Claude kullanımını sonlandırın. Bir yapay zeka şirketi, ürününü savaşa sürmemek için direndi ve devlet tarafından tedarik zincirinden çıkarıldı.
Ama 6 aylık geçiş süresi daha dolmamıştı.
Ve Claude, yasaklı olduğu bu süreçte operasyonda çalışmaya devam etti.
Burada durup düşünmek gerekiyor. Bir şirket "hayır" dedi. Yasal bir çerçeve içinde, kendi kullanım koşullarını öne sürerek direndi. Sonra yasaklandı. Ama bunların hiçbiri sistemin durmasını sağlamadı — çünkü altyapı çoktan entegre edilmişti. Palantir'in sistemi çalışmaya devam etti. Modeller değiştirilebilirdi; altyapı değil. Bu, yapay zeka etik politikalarının gerçek dünya sınavıydı. Ve sınav çok zor sorularla geldi.
İran'ın güneyinde, Hürmüz Boğazı'na yakın bir şehir olan Minab'da bir kız ilköğretim okuluna füze isabet etti. 170'den fazla öğrenci hayatını kaybetti. Okulun yakınında bir İran Devrim Muhafızları Ordusu tesisi bulunuyordu ve o koordinatlar, hedefleme sisteminin işaretlediği noktalardan biri olarak kayıtlara geçti. Pentagon soruşturma başlattı. Uydu görüntüleri incelendi. Araştırmacı gazeteciler, okulun 13 yıldır o konumda olduğunu, her sabah yüzlerce kız çocuğunun okul kapısında bırakıldığını yalnızca birkaç günde doğrulayabildi. Peki sistem bunu neden göremedi? Yoksa görmezden mi geldi?
Semafor'un haberlerine göre resmi yanıt şu oldu: suç insanlardaydı. Yanlış hedef listesi hazırlayan analistler. Yapay zekanın değil, insan hatasının kurbanları. Ama bu yanıt asıl soruyu kapatmıyor — zira sistem tam olarak şu şekilde çalışıyor: yapay zeka hedef belirliyor, insan onaylıyor, füze vuruyor. Bu zincirde sorumluluk nerede başlar, nerede biter?
Yıllardır yapay zeka şirketleri "sorumlu yapay zeka" söylemi geliştiriyor. Kullanım politikaları yazıyor, etik komiteler kuruyor, kırmızı çizgilerini kamuoyuyla paylaşıyorlar. Anthropic de bu konuda sektörün en titiz isimlerinden biri olarak öne çıkıyordu. Güvenlik araştırmalarına yatırım yapıyor, modelin zararlı kullanımlarını sınırlandırmak için yıllar harcıyordu.
Ama ilk gerçek savaş testinde bu kırmızı çizgiler, idari bir geçiş süresiyle aşıldı.
Belki de asıl soru şu: Yapay zeka etiği, gerçekten bir etik mi? Yoksa iyi niyetle hazırlanmış ama pratikte hükümet baskısına, altyapı entegrasyonuna ve yasal boşluklara karşı savunmasız bir belge mi? Bir şirket "hayır" diyebilir. Ama "hayır"ının uygulanabilir olması için neye ihtiyaç var?
Bu soruların yanıtlarını henüz bilmiyoruz. Ama Minab'daki 170 kız çocuğu, artık bu soruları sormak için burada değil.
Kaynaklar
- Democracy Now — Pentagon, Palantir AI & Iran Operations (18 Mart 2026)
- Semafor — Humans, Not AI, Are to Blame for Deadly Iran School Strike (18 Mart 2026)
- The Register — Pentagon Praises Palantir Maven Smart System in Iran Operation (13 Mart 2026)
- Labla.org — AI in the Iran War: How Artificial Intelligence Is Being Used to Kill
- CTOL Digital — The Algorithm That Targeted Khamenei
